سید محسن طباطبایی مزدآبادی
ایده تا بازار؛ حلقه مفقوده صندوقهای پژوهش منطقهای
پراکندگی منابع و حمایت از ایدههای دور از بازار، اثربخشی صندوقهای پژوهش منطقهای را کاهش داده است.
به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری تسنیم، توسعه متوازن مناطق مختلف یک کشور، همواره از دغدغههای اصلی سیاستگذاران بوده است. یکی از ابزارهای کارآمد برای کاهش شکاف نوآوری میان مناطق، صندوقهای پژوهش و فناوری هستند. اما پرسش کلیدی این است: چگونه میتوان این صندوقها را به گونهای مدیریت کرد که بیشترین اثر را بر توسعه منطقهای داشته باشند؟ پاسخ در تلفیق «تفکر ناب» با طراحی سازوکارهای تأمین مالی نهفته است.
تفکر ناب بر حذف هرگونه اتلاف و تمرکز بر خلق ارزش تأکید میکند. وقتی این فلسفه را به صندوقهای پژوهش و فناوری منطقهای تعمیم میدهیم، سه اصل اساسی مطرح میشود:
نخست، هماهنگسازی و جلوگیری از پراکندگی بودجه. بسیاری از صندوقهای منطقهای به دلیل توزیع خرد و پراکنده منابع، عملاً اثربخشی خود را از دست میدهند. رویکرد ناب میگوید به جای اینکه بودجههای کوچک میان پروژههای متعدد تقسیم شود، منابع تجمیع گردند تا پروژههای بزرگتر و تأثیرگذارتر شکل بگیرند.
دوم، تمرکز بر پروژههای نزدیک به بازار. صندوقهای سنتی غالباً از ایدههای اولیه حمایت میکنند، اما فاصله بین ایده تا محصول نهایی بسیار طولانی و پُرریسک است. رویکرد ناب توصیه میکند صندوقها روی پروژههایی سرمایهگذاری کنند که فناوری آنها به مرحله نمونه اولیه یا محصول قابل عرضه نزدیک شده است.سوم، ارزیابی پویا و بهبود مستمر. به جای ارزیابیهای صرفاً مالی و سالانه، باید شاخصهای عملکردی در طول حیات پروژه پایش شده و بر اساس بازخوردها، مسیر حمایت اصلاح گردد.چندین کشور و منطقه در جهان با بهرهگیری از این رویکرد، موفقیتهای قابل توجهی کسب کردهاند:
اتحادیه اروپا - مدل VInnovate در رومانی: در منطقه نورث ایست رومانی، صندوقهای پژوهش منطقهای به جای توزیع خرد بودجه، منابع خود را تجمیع کردند و برای تأمین مالی پروژههای بینالمللی که در آستانه تجاریسازی بودند، به کار گرفتند. نتیجه این هماهنگی، تصویب و اجرای بیش از ده ها پروژه مشترک با کشورهای دیگر اروپایی بود که به رشد اقتصادی منطقه انجامید.
آلمان - صندوقهای خوشههای نوآوری: آلمان با ایجاد صندوقهای منطقهای در خوشههای صنعتی مانند خودروسازی و بیوتکنولوژی، موفق شده است شکاف میان مناطق صنعتی قدیمی و جدید را کاهش دهد. این صندوقها با حذف فرآیندهای زائد اداری و تمرکز بر همکاری دانشگاه و صنعت در همان منطقه، نرخ موفقیت تجاریسازی پژوهشها را به طور چشمگیری افزایش دادهاند.
ژاپن - صندوقهای توسعه محلی: ژاپن با الهام از فرهنگ کایزن (بهبود مستمر)، صندوقهای پژوهش منطقهای خود را با چرخههای تأمین مالی پنج ساله طراحی کرده است. این رویکرد بلندمدت به مناطق اجازه میدهد بدون نگرانی از قطع سالانه بودجه، برنامههای توسعه فناوری خود را به ثمر برسانند.
کره جنوبی - صندوقهای همکاری استانی: کره جنوبی با ایجاد صندوقهای مشترک میان استانهای توسعهیافته و کمتر توسعهیافته، توانسته است فناوری را از قطبهای علمی به مناطق محروم منتقل کند. در این مدل، استان پیشرو منابع مالی و فناوری و استان عقبمانده زیرساخت و نیروی کار محلی را تأمین میکند.
صندوقهای پژوهش و فناوری زمانی به موتور محرک توسعه منطقهای تبدیل میشوند که از رویکرد ناب پیروی کنند: حذف تشریفات زائد، تجمیع منابع خرد، تمرکز بر پروژههای نزدیک به بازار و بهبود مستمر فرآیندها. تجربه کشورهای موفقی مانند آلمان، ژاپن، کره جنوبی و حتی مناطق کمتر توسعهیافته اروپایی مانند رومانی نشان میدهد که با طراحی هوشمندانه این صندوقها، میتوان شکاف نوآوری میان مناطق را کاهش داد و توسعه را به همه نقاط یک کشور برد. آنچه امروز بیش از هر چیز ضرورت دارد، کنار گذاشتن رویکرد سنتی توزیع بودجه و حرکت به سوی صندوقهایی ناب، چابک و نتیجهمحور است.
سید محسن طباطبایی مزدآبادی؛ عضو هیأت علمی دانشگاه و دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران
